Đạo đức nghề luật sư khi dùng AI — nghĩa vụ năng lực, giám sát và công khai với khách hàng
Khi tìm "đạo đức luật sư dùng AI" hay "quy tắc đạo đức luật sư và AI", câu hỏi thực chất là: dùng AI trong công việc pháp lý có vi phạm nghĩa vụ đạo đức nghề nghiệp của luật sư hay không, và nếu dùng thì phải tuân thủ những gì? Luật Luật sư và Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư không cấm dùng AI, nhưng đặt ra những nghĩa vụ nền tảng mà việc dùng công cụ mới không được phép làm suy giảm.
Nghĩa vụ năng lực chuyên môn vẫn áp dụng cho công cụ AI
Luật sư có nghĩa vụ thực hiện công việc với năng lực chuyên môn cần thiết. Khi đưa AI vào quy trình làm việc, nghĩa vụ này mở rộng thành việc luật sư phải hiểu đủ về giới hạn của công cụ — đặc biệt là khả năng AI tạo ra thông tin sai lệch nghe rất hợp lý (ảo giác/bịa đặt) — để không nộp một văn bản có trích dẫn chưa được kiểm chứng ra tòa hoặc gửi cho khách hàng. Không hiểu công cụ mình dùng không phải là lý do miễn trừ trách nhiệm khi xảy ra sai sót.
Nghĩa vụ giám sát khi giao việc cho AI
Nguyên tắc luật sư phải giám sát công việc giao cho trợ lý, thực tập sinh vốn đã quen thuộc trong thực hành nghề luật sư, nay áp dụng tương tự với công việc AI hỗ trợ thực hiện. Điều đó có nghĩa là:
- Mọi trích dẫn án lệ, điều luật do AI tạo ra phải được luật sư tự mình đối chiếu với bản gốc trước khi sử dụng, tương tự như việc kiểm tra công việc của một trợ lý mới vào nghề.
- Luật sư không thể viện lý do "AI tạo ra" để giảm nhẹ trách nhiệm khi văn bản nộp tòa chứa lỗi hoặc trích dẫn sai — trách nhiệm nghề nghiệp vẫn thuộc về luật sư ký tên vào văn bản đó.
- Cần có quy trình rà soát rõ ràng trong văn phòng về việc ai kiểm tra đầu ra của AI trước khi đưa vào hồ sơ chính thức.
Nghĩa vụ công khai với khách hàng
Dù pháp luật hiện hành chưa có quy định bắt buộc công khai chi tiết việc dùng AI trong mọi trường hợp, nhiều luật sư và công ty luật lựa chọn minh bạch với khách hàng về việc AI được dùng ở khâu nào trong quy trình làm việc, đặc biệt là để giữ niềm tin và tránh hiểu lầm về chi phí dịch vụ. Đây cũng là cách thể hiện sự tôn trọng quyền được biết của khách hàng về cách vụ việc của họ được xử lý.
Bảo mật thông tin khách hàng vẫn là nền tảng không đổi
Nghĩa vụ bảo mật thông tin khách hàng theo Luật Luật sư không thay đổi chỉ vì công cụ xử lý thông tin là AI thay vì con người. Trước khi đưa bất kỳ thông tin vụ việc nào vào một công cụ AI, luật sư cần xác nhận công cụ đó không sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình và có cơ chế bảo vệ dữ liệu tương xứng với mức độ nhạy cảm của thông tin khách hàng.
Kết luận
Dùng AI trong công việc pháp lý không tự nó vi phạm đạo đức nghề nghiệp, nhưng đòi hỏi luật sư áp dụng đầy đủ ba nghĩa vụ nền tảng — năng lực chuyên môn để hiểu giới hạn công cụ, giám sát chặt chẽ mọi đầu ra trước khi sử dụng, và minh bạch hợp lý với khách hàng — theo đúng tinh thần mà các nghĩa vụ này vốn đã áp dụng từ trước khi AI xuất hiện.