AI สร้างคำพิพากษาปลอม (Hallucination) เช็กอย่างไรก่อนยื่นศาล 2026

สรุปสั้น: AI แบบสร้างข้อความสามารถแต่งคำพิพากษาหรือเลขมาตรากฎหมายที่ไม่มีอยู่จริงขึ้นมาได้อย่างแนบเนียน ก่อนอ้างอิงในเอกสารที่จะยื่นศาล ต้องตรวจสอบห้าข้อ: ศาลที่ตัดสิน วันที่ เลขคดี แหล่งต้นฉบับที่เข้าถึงได้ และเนื้อหาที่ตัดสินจริงตรงกับที่ AI อ้างหรือไม่ การให้ AI อีกตัวช่วยตรวจไม่ใช่การยืนยันที่เพียงพอ

เมื่อถาม AI ว่า "มีคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนประเด็นนี้ไหม" คำตอบที่ได้มักมาพร้อมเลขคดีและปีที่ดูน่าเชื่อถือ แต่คำพิพากษานั้นอาจไม่มีอยู่จริงเลย บทความนี้อธิบายว่าทำไมเรื่องนี้เกิดขึ้น และต้องตรวจสอบอย่างไรก่อนนำไปใช้ในคำฟ้องหรือคำให้การ

ทำไม AI จึงสร้างคำพิพากษาที่ไม่มีอยู่จริง

AI แบบสร้างข้อความทำงานโดยคาดเดาคำถัดไปจากรูปแบบที่เคยเรียนรู้มา ไม่ได้ค้นฐานข้อมูลคำพิพากษาจริงทุกครั้ง ยิ่งประเด็นเฉพาะทางหรือคำพิพากษาที่ไม่ค่อยถูกอ้างถึงมากเท่าไร โอกาสที่ AI จะ "แต่งขึ้นมาให้ดูสมจริง" ก็ยิ่งสูงขึ้น

ห้าข้อที่ต้องตรวจก่อนอ้างอิงคำพิพากษา

ถ้าข้อใดข้อหนึ่งยืนยันไม่ได้ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือไม่นำคำพิพากษานั้นไปอ้างอิงในเอกสารที่จะยื่นศาล

มาตรากฎหมายก็ต้องตรวจเช่นกัน

AI อาจอ้างเลขมาตราผิด หรืออ้างมาตราที่ถูกยกเลิก/แก้ไขไปแล้ว ควรตรวจสอบกับตัวบทกฎหมายฉบับปัจจุบันโดยตรง ไม่ใช่จากบทความหรือคำอธิบายของ AI เพียงอย่างเดียว

ให้ AI ตัวอื่นช่วยตรวจสอบเพียงพอหรือไม่

ไม่เพียงพอ AI แต่ละตัวสามารถแต่งข้อมูลผิดในลักษณะคล้ายกันได้ การถาม AI ตัวที่สองไม่ใช่การตรวจสอบข้อเท็จจริง การยืนยันที่แท้จริงต้องมาจากแหล่งข้อมูลคำพิพากษาโดยตรง

จุดที่มีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ

• การให้ AI สร้างรายการคำพิพากษาสนับสนุนทั้งชุดโดยไม่ตรวจทีละรายการ
• ประเด็นทางกฎหมายที่ค่อนข้างใหม่หรือเฉพาะทาง ที่ข้อมูลอ้างอิงมีน้อย
• การรีบร่างเอกสารใกล้กำหนดยื่นศาล จนไม่มีเวลาตรวจสอบ

เช็กลิสต์ก่อนยื่นศาล

• □ ตรวจครบห้าข้อสำหรับคำพิพากษาทุกรายการที่อ้างอิงแล้ว
• □ ตรวจมาตรากฎหมายทุกมาตราจากตัวบทฉบับปัจจุบันแล้ว
• □ ลบคำพิพากษาที่ยืนยันไม่ได้ออกจากเอกสารแล้ว
• □ ตรวจข้อเท็จจริง วันที่ จำนวนเงิน กับเอกสารต้นฉบับแล้ว

ใช้ AI อย่างปลอดภัยโดยไม่เสียประโยชน์

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การใช้ AI แต่อยู่ที่การยื่นเอกสารโดยไม่ตรวจสอบ หากใช้ AI เป็นผู้ช่วยร่างและจัดระเบียบ แล้วให้คนตรวจสอบข้อเท็จจริงและการอ้างอิงเป็นขั้นตอนสุดท้ายเสมอ ความเสี่ยงจาก hallucination จะควบคุมได้ในทางปฏิบัติ

คำถามที่พบบ่อย

Q1. ตรวจสอบคำพิพากษาที่ AI อ้างได้จากที่ไหน

ควรตรวจกับฐานข้อมูลคำพิพากษาของศาลหรือหน่วยงานที่เผยแพร่คำพิพากษาอย่างเป็นทางการ

Q2. หาไม่เจอแปลว่าไม่มีคำพิพากษานั้นจริงไหม

หาไม่เจอไม่ได้แปลว่าไม่มีอยู่จริงเสมอไป แต่ควรถือว่า "ยังยืนยันไม่ได้" และไม่นำไปใช้อ้างอิง

Q3. เรื่องนี้เกิดเฉพาะกับคดีที่ซับซ้อนหรือไม่

เกิดได้ทุกระดับความซับซ้อน แต่ยิ่งประเด็นเฉพาะทางมากยิ่งมีความเสี่ยงสูงขึ้น

Q4. ทนายความที่ใช้ AI ช่วยงานมีความเสี่ยงนี้ไหม

มีเช่นกัน หากใช้ AI ช่วยร่างโดยไม่ตรวจสอบการอ้างอิงขั้นสุดท้าย

Q5. ถ้ายื่นเอกสารไปแล้วพบว่าอ้างคำพิพากษาผิด ควรทำอย่างไร

ควรรีบแจ้งศาลและยื่นเอกสารแก้ไขหรือถอนการอ้างอิงนั้นโดยเร็วที่สุด

Q6. มาตรากฎหมายที่ AI อ้างผิดพบบ่อยแค่ไหน

พบได้บ่อยพอสมควร โดยเฉพาะเมื่อกฎหมายมีการแก้ไขหรือมีร่างกฎหมายใหม่ที่ยังไม่บังคับใช้

Q7. มีวิธีลดความเสี่ยงตั้งแต่ตอนถาม AI ไหม

ควรระบุให้ AI แสดงเฉพาะข้อมูลที่ตรวจสอบแหล่งที่มาได้ และหลีกเลี่ยงการขอ "รายการคำพิพากษา" แบบเหมารวม

Q8. งานที่ไม่เกี่ยวกับคำพิพากษามีความเสี่ยงนี้ไหม

มี AI อาจสร้างชื่อหน่วยงาน กฎระเบียบ หรือแม้แต่ข้อเท็จจริงที่ไม่มีอยู่จริงในลักษณะเดียวกัน

บทความที่เกี่ยวข้อง

วิธีร่างคำฟ้องด้วย AI 2026 · เขียนคำให้การจำเลย · AI ค้นคว้าวิจัยกฎหมาย · ChatGPT กับงานกฎหมาย · จรรยาบรรณทนายความกับ AI · ร่างกฎหมาย AI ไทย 2026 · ฟ้องคดีด้วยตนเองโดยใช้ AI ช่วย 2026

ตรวจแหล่งอ้างอิงของคำพิพากษาและมาตรากฎหมายได้ในหน้าเดียวกับที่ร่างเอกสาร ลองใช้ MeshLaw ได้ฟรีที่ https://app.meshlaw.ai

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง โปรดปรึกษาทนายความสำหรับกรณีของท่าน